Büyük Önder Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın hayatından önemli notlar! Bugün 95 ölüm yıl dönümü

Zübeyde Hanım 1857 yılında Selanik’te doğdu. Aslen Karamanlıdır. 14 Ocak 1923’de İzmir’de vefat etmiştir. Ali Rıza Efendi’nin eşi, Ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Makbule Atadan’ın annesidir. 95. ölüm yıl dönümünde saygıyla anılan Zübeyde Hanım hakkında merak edilenler haberimizde. Mustafa Kemal Atatürk’ün annesinin hayatı ve ailesine dair ayrıntılar…

AİLESİNİN KOKENİ

Osmanlı devrinde, II. Mehmed zamanında Karaman’dan Rumeli'ye göçen ve Selanik yakınlarındaki Langaza'da toprak işleri ile uğraşan bir Türkmen ailesi olan Hacı Sofu ailesindendir. Mustafa Kemal Atatürk’ün anne soyu da, Karaman’dan gelerek Selanik ile Manastır’ın arasında bulunan Vodina Sancağı’na bağlı “Sarıgöl” de denilen “Kayalar” Nahiyesine yerleştiler. Aile, sonradan Selanik yakınlarında bugün de kaplıcaları ile meşhur olan Langaza’ya yerleşmiştir. Dedesi Feyzullah Efendi’in taşıdığı “Sofu-zade” (Sofular) lâkabı, yerleştikleri Sarıgöl bölgesindeki yer adları ve ailedeki hatıraların gösterdiği üzere, Mustafa Kemal Atatürk’ün anne soyu Karaman’dan Rumeli’ye gelen ve bundan dolayı da “Konyarlar” olarak Rumeli’de anılan Yörük Türkmenlerdendir. Zübeyde, 1857’de Lankaza’da dünyaya gelmiştir. Babası Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, annesi Molla Hanım olarak anılan Ayşe Hanım'dır. Döneminde kadınların okula gitmesi yaygın olmadığı için, okur yazar oluşu nedeniyle kendisi de Zübeyde Molla olarak anılırdı.

Hacı Sofu gibi dinine bağlı bir aileden geldiği için kendisi de öyleydi. Türk tarih kitaplarında sıkça geçen, eğitim sisteminin karışık olduğu bir dönemde, Mustafa Kemal’in ne tür bir okula gideceği konusundaki tartışmalarda Zübeyde’nin, dini eğitim veren Mahalle Mektebi’ne gitmesinde ısrarcı oluşu bu yüzdendir.

Selanik’te Gümrük Muhafaza Teşkilatında memur Ali Rıza ile 1871 yılında henüz 14 yaşında iken evlendi. Ali Rıza, sarışın ve mavi gözlü bir kadınla evlenmeyi düşlerken, kendisinden 20 yaş küçük olan, siyah saçlı ve derin mavi gözlü bu kadına sevdalandığını belirtmiştir.

Yeni çift Selanik Yenikapı semtinde yeni hayatını başlatmış ve Zübeyde Fatma, Ömer ve Ahmet adlı çocukları doğmuştur. Ancak Fatma bu dönemde ölmüştür. Eşi Ali Rıza’nın Yunanistan sınırında Çayağzı (ya da Papaz Köprüsü)’na tayin ediliği için taşınmış ve orada Ömer ve Ahmet ölmüş. 1881'de dördüncü çocukları Mustafa, 1885'te Makbule, 1889'da Naciye doğdu. Naciye'yi de küçük yaşta veremden kaybettiler. Ali Rıza Efendi de 1888 yılında öldü.

Mustafa Kemal Atatürk annesi Zübeyde Hanım’ın cenaze töreninde (İzmir, 1923):annesinincenazesinde

İKİNCİ EVLİLİĞİ

Zübeyde Hanım eşinin ölümünden sonra, çocuklarını da alarak abisi Hüseyin Bey’in Langaza’daki çiftliğine gitti. Babasının erken ölümünün ve dayısının çiftliğinde ailenin erkeği olarak yaşadıklarının Mustafa Kemal üzerinde derin etkileri olduğu düşünülür.

Abisine daha fazla yük olmak istemeyen Zübeyde, ikinci evliliğini Selanik Gümrükler Başmüdürü Ragıp Bey ile yaptı. Ragıp’ın da önceki evliliğinden dört çocuğu vardı. Bu evlilik, babasının hatırasına saygı gösterilmediğini düşünen Mustafa Kemal’i kızdırdı. Zübeyde Balkan Savaşı'ndan sonra Ragıp Bey'den ayrıldı ve artık Osmanlı toprağı olmaktan çıkan Selanik'i terk ederek kızı Makbule ile birlikte İstanbul'a göç edip Beşiktaş Akaretler'de bir eve yerleşti.

Mustafa Kemal, Ali Fuat Cebesoy’a, Ragıp Bey hakkında “Bana karşı hep çok saygılı davranmış, büyük adam muameleleri etmiştir. Nazik ve kibar bir insandır.” demiştir.

1919'da Anadolu’ya çıktığından beri görmediği ve üstelik Osmanlı Padişahı tarafından hakkında ölüm emri verildiğini öğrendiği oğlu Mustafa Kemal ile ancak 14 Haziran 1922'de Adapazarı'nda tekrar buluşan Zübeyde, onun yanına Ankara'ya yerleşti. Ancak bu şehrin sert iklim koşulları sağlığını olumsuz etkileyince tedavi amacıyla İzmir'e gitti. 14 Ocak 1923 günü 66 yaşında hayatını kaybetti. İzmir'in Karşıyaka ilçesinde 1940 yılında yaptırılan anıt mezarda yatmaktadır.

 

Kaynak: https://www.sozcu.com.tr/2018/gundem/buyuk-onder-mustafa-kemal-ataturkun-annesi-zubeyde-hanimin-95-olum-yildonumu-2173211/

Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım anılıyor

Türkiye Cumhuriyeti'nin Kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım, yaşama 96 yıl önce veda ettiği Latife Hanım Köşkü Anı Evi ve mezarı başında anılıyor.

Büyük Önder Mustafa Kemal'in annesi Zübeyde Hanım, 1857'de Selanik yakınlarındaki Langaza'da dünyaya geldi.

Sofuzade Feyzullah Ağa ile Ayşe Hanım'ın çocuğu olarak doğan bebeğe Farsça'da "kasımpatı" anlamına gelen Zübeyde adı verildi.

Karaman'dan Rumeli'ye göç eden ve bu nedenle "Konyarlar" olarak anılan Yörük Türkmenlerinden bir aileye mensup olan Zübeyde Hanım, Selanik'te Gümrük Muhafaza Teşkilatında memur Ali Rıza Efendi ile evlendiğinde 14 yaşındaydı.

Selanik'te Yenikapı semtinde bir yaşam kuran çiftin Fatma, Ömer ve Ahmet isimleri verilen çocukları dünyaya geldi.

Aile, çocuklarından önce Fatma'yı, Ali Rıza Efendi'nin Yunanistan sınırındaki Çayağzı adlı bölgeye tayininden sonra da Ömer ile Ahmet'i kaybetti.

Mustafa 1881 yılında doğduktan sonra ailenin Makbule ve Naciye isimleri verilen çocukları dünyaya geldi.

Naciye de küçük yaşta verem nedeniyle hayata veda etti.

Zübeyde Hanım henüz 30'lu yaşlarında, bazı kaynaklara göre 1886, bazı kaynaklara göre de 1888 yılında eşi Ali Rıza Efendi'yi de kaybetti.

Genç yaşta küçük çocuklarla dul kalan Zübeyde Hanım, büyük zorluklar yaşadı. 

Tapu kayıtları ve resmi belgelerin araştırılması sonucu Türk Tarih Kurumundan yayınlanan Vasilis Dimitriadis imzalı "Bir Evin Hikayesi" adlı kitapta ailenin yaşadığı ekonomik sıkıntılar şu sözlerle anlatıldı:

"Zübeyde Hanım'ın başka gelir kaynağı yoktu, bu yüzden küçük evde yaşayıp büyük evi de kiraya vermek suretiyle kendisinin ve çocuklarının masraflarını karşılamış olabilir."

Zübeyde Hanım ikinci evi satıp Pembe Evi kiraya verdikten sonra çocuklarını alarak bir süre için Langaza bölgesindeki Sarıyer köyünde oturan ağabeyi Hüseyin Efendi'nin yanına taşındı.

Mustafa Kemal ile kardeşi Makbule Hanım köyde yaşadıkları sürede tarla işlerinde çalıştı.

Zübeyde Hanım, daha sonra oğlunu eğitimini sürdürmesi için annesi Ayşe Hanım'ın yanına gönderdi.

Ağabeyi Hüseyin Efendi'ye yük olmak istemeyen Zübeyde Hanım, ikinci evliliğini Selanik Gümrükler Başmüdürü Ragıp Bey ile yaptı.

Zübeyde Hanım, Balkan Savaşı'ndan sonra Ragıp Bey'den ayrıldı, Osmanlı toprağı olmaktan çıkan Selanik'i terk edip kızı Makbule ile İstanbul'a göç etti.

Milli Mücadele yıllarında Ankara'ya yerleşen Zübeyde Hanım, 1919 yılında Anadolu'ya çıkan oğlunu aylarca göremedi.

Mustafa Kemal'e ancak 14 Haziran 1922'de Adapazarı'nda kavuşabilen Zübeyde Hanım, onun yanına Ankara'ya yerleşti.  

Ankara'nın sert hava koşulları nedeniyle hastalanan Zübeyde Hanım, hem tedavi hem de müstakbel gelini Latife Hanım'ı görmek için İzmir'e gitti.

Karşıyaka ilçesine geldiğinde felç hastası olan ve görme yetisini kaybeden Zübeyde Hanım, sonradan anı evi haline getirilen Latife Hanım Köşkü'nde 28 gün sonra, yani 14 Ocak 1923'te 66 yaşındayken hayatını kaybetti.

Zübeyde Hanım için sandukalı ve uzun hitabeli mezar yapımına Mustafa Kemal Paşa'nın "İzmir'in bir taşı yeter" diyerek karşı çıktığı biliniyor.

İzmir Belediyesi tarafından 1940 yılında son şekli verilen Karşıyaka'daki kabir, her yıl Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün annesini anmak isteyenlerle dolup taşıyor.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım, her yıl 14 Ocak'ta mezarının başında anılıyor. 

Ölümünden 13 gün sonra Mustafa Kemal Paşa, İzmir'e gelerek annesinin mezarını ziyaret etti.

Büyük Önder Mustafa Kemal, bir evlat olarak annesinin mezarı başında Zübeyde Hanım'ın yaşadığı sıkıntıları ve hüznü şu sözlerle anlattı:

"Annem çok çekti. Erkanı harp yüzbaşısı olarak çıkmıştım. Kötü idarenin adamları, beni önce zindana sonra sürgüne gönderdiler. Sürgüne giderken annem gözyaşları içinde Sirkeci Rıhtımı'nda kalakaldı. Mütareke yıllarında padişahın verdiği idam fermanının yerine getirildiğini sanan annem felç oldu. Oturduğu evler ikide bir basıldı, arandı. Onu İstanbul'dan kurtarıp yanıma aldığımda ise o artık yalnız hisleriyle yaşıyordu. Annemi kaybettiğim için üzgünüm. Tek tesellim anavatanı yoksulluğa, yokluğa sürükleyen idarenin artık bir daha geri gelmemek üzere yokluğun mezarına gömülmüş olduğunu görerek ölmüş olmasıdır." 

Atatürk Araştırmacısı ve Yazar Ahmet Gürel, danışmanlığını ve kuruculuğunu üstlendiği Latife Hanım Anı Evi'nde, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Zübeyde Hanım'ın çok marifetli bir kadın, çocuklarını düşünen bir anne olduğunu belirtti.

Zübeyde Hanım'ın hayatının endişe ile geçtiğini dile getiren Gürel, şöyle konuştu:

"Selanik'ten İstanbul'a gelen bir anne kızdan söz ediyoruz. Göç bile değil, sürgündür. Hayatı sıkıntı ile geçiyor. Oğlu boynunda idam fermanıyla geziyor ama Zübeyde Hanım herkesin gönlünde yer ediyor. Elimizde şimdi sadece birkaç fotoğrafı bulunuyor."

Kaynak: https://www.aa.com.tr/tr/portre/ataturkun-annesi-zubeyde-hanim-aniliyor/1363250